“Waar wrijving is, ontstaat uiteindelijk glans”

Waar staan we en waar willen we naartoe? PACT jaagt aan en blijft bewegen. Maar we moeten ook kritisch blijven. Daarom bevragen we de komende periode meerdere partners uit de stad. Dit keer een interview met René Scherpenisse, directeur-bestuurder van woningcorporatie Tiwos. Ook is hij een van de alliantiepartners van PACT. Als innovator in hart en nieren vertelt hij graag over zijn kijk op de toekomst van Tilburg. Want: hoe zorgen we er samen voor dat de stad van iedereen is en blijft? 

René, inmiddels ben je al heel wat jaren werkzaam binnen de wereld van bouwen, wonen en volkshuisvesting. Wat heb jij door de jaren heen op dit vlak gezien?

“Van oorsprong ben ik inderdaad opbouwwerker, dan ben je dus echt in de wijken actief. En onder andere binnen die rol heb ik verschillende manieren van wijkaanpak in het landelijke beleid voorbij zien komen. Denk hierbij aan de zogenaamde ‘Vogelaarwijken’ die 15 jaar geleden werden benoemd. Helaas heeft het grootste gedeelte van dit beleid weinig uitgehaald. De problematiek blijft hetzelfde en de bewoners zijn er vrijwel niet op vooruit gegaan. In sommige gevallen is het zelfs alleen maar slechter geworden.”

Hoe komt het dat deze jarenlange en toch verschillende wijze in aanpak niet heeft gewerkt?

“Naar mijn idee omdat het toch altijd weer top-down werd benaderd. Er werden vanuit het Rijk diverse programma’s geïntroduceerd die deze problematiek aan moesten pakken. Het was alleen maar de vraag of de mensen die in die wijken woonden, er ook zo enthousiast over waren. De werkwijze leek ver van hen af te staan. En dat is precies wat ik vernieuwend vind aan de PACT-aanpak die dat radicaal probeert om te draaien. Eerst de bewoner en dan het beleid. Daarnaast moeten we ons realiseren dat het bij een wijkaanpak om een marathon gaat en niet om een sprintje.”

Hoe verloopt dat tot dusver volgens jou?

“Ik krijg natuurlijk niet alles mee van wat er gebeurt in de wijken, maar ik geloof erin dat deze werkwijze de juiste is. Kijk naar het initiatief in de wijk, wat willen de bewoners zelf? Wat speelt er al? En werk van daaruit verder. Natuurlijk verloopt dit niet altijd naar eenieders wens, maar dat is volgens mij niet erg. Waar wrijving is, ontstaat uiteindelijk glans. Het gaat erom dat PACT de ruimte neemt en blijft krijgen om deze andere werkwijze aan te jagen.”

Hoe zorg je ervoor dat je bewoners wél weet te bereiken?

“Het gaat erom dat je weet wat er speelt bij mensen. Die informatie moet je boven tafel zien te krijgen. Daarna is het zaak dat je ze blijft betrekken bij keuzes die gemaakt worden over hún wijk. Dat is soms lastig omdat het precies deze mensen zijn die het vertrouwen in overheidsorganisaties zijn kwijtgeraakt. Daar moeten we dus hard aan werken met zijn allen.”

Hoe pakken we dat aan?

“De afstand verkleinen en dichtbij de mensen blijven. Het klinkt heel simpel, maar dat blijkt het in de praktijk niet altijd te zijn. In een wijk opereren vaak vele instanties en organisaties. Naast elkaar en door elkaar. Daar omheen zwerven allerlei protocollen, procedures en processen. Begrijp me niet verkeerd, iedereen werkt daar met de beste bedoelingen hoor. Alleen denk ik dat we de menselijke maat daarin steeds vaker uit het oog zijn verloren. Weten we nog wat het doel was? Een leefbare, veilige wijk voor iedereen. Maar werken we daar nu echt naartoe? Vaak niet helaas. Daarom is het belangrijk dat we als PACT de handen ineenslaan. Organisaties laten samenwerken, een gezamenlijke stip op de horizon waar we naartoe werken. Wat mij betreft mag iedere wijk in Tilburg een concrete stip op papier zetten. Dit is hoe wij de wijk zien. Hier willen we naartoe. Dit is onze toekomstdroom.”

Daar is een lange adem voor nodig.

“Dat is zeker waar. Maar dat wil niet zeggen dat je er dan maar niet aan moet beginnen. De complexiteit van de problematiek in de wijken maakt dat je deze eerst goed dient te doorgronden. Met een paar projecten opstarten kom je er niet. PACT kijkt vanuit verschillende methodieken naar deze wijken. Vanuit de energie die er is wordt iets opgestart, gemonitord en gereflecteerd. Werkt dit wel of niet? Als het wel werkt kunnen we uitbreiden en opschalen. Werkt het niet dan moet het kennelijk toch anders. Maar daar heb je dan wel van geleerd.”

Je hebt het over opschalen. Bedoel je hiermee dat wet- en regelgeving aangepast moet worden?

“Indien nodig wel ja. Dat is natuurlijk pas de laatste stap, maar die moet je wel durven zetten als je denkt dat dit nodig is. En dan kan het soms gaan schuren. Waar transitie aan de gang is, botst het altijd even. De kern van innovatie is namelijk dat je iets anders gaat doen dan je altijd deed. Als dat betekent dat beleid dat jarenlang is uitgevoerd op de schop moet, vinden mensen dat vaak lastig. Je hebt niet voor niets bij grote bedrijven een aparte innovatie-afdeling. Dat is echt een fundamenteel andere manier van denken en werken.”

Hoe zie jij de rol van PACT in de jaren die voor ons liggen?

“PACT mag wat mij betreft vooral vernieuwende initiatieven blijven aanslingeren. Werken vanuit de kracht van wat er al is en wat er ligt in de wijk. Ga het maar doen, laat die community maar experimenteren. Aandachtspunt hierbij is dat iedereen in de wijk moet worden blijven gehoord. Weet wat er speelt en haal dit niet eenmalig op, maar blijf dat structureel doen. Als je van onderaf wil ontwikkelen, dan moet je alle bewoners serieus nemen. Daarnaast zie ik PACT als een verzameling van organisaties die samenwerken en een gezamenlijk doel hebben. Daar heb je die stip op de horizon weer. We moeten de aansluiting bij elkaar blijven zoeken en vinden. Dat is niet altijd makkelijk, maar wel noodzakelijk als we willen dat álle wijken in Tilburg een constructieve en duurzame ontwikkeling doormaken de komende twintig jaar.”